ترکیب بدنی

ديدگاه هاي مختلفي در رابطه با تركيب بدني وجود دارد كه اين الگوها بر اساس ديدگاه زيست شناسي و اولين الگو بر اساس ديدگاه افرادي است كه در مراكز باليني- مراكز تغذيه اي- آمادگي و .. با افراد مواجه مي باشند. اما بطور كلي با يك نگرش كلي به بدن ابتدا به قد- وزن- عضلات- چربي و طول اندامها و … توجه مي نمائيم.

الگوي زيست شناسي، چارچوبي را براي برآورد تركيب بدن افراد زنده فراهم مي كند. اين امر مفهوم بدن مرجع (Reference  Body) را نشان مي دهد.

از نظر زيست شناسي  بدن انسان مركب از چهار عنصر اساسي اوليه كه شامل: آب،‌ پروتئين،‌ مواد معدني و چربي مي باشد.

چربي+ مواد معدني+ پروتئين+ آب = وزن بدن

درصد هر يك از مواد فوق با تجزيه شيميايي اجساد انسان بدست مي آيد. اين روش مستقيم         اندازه گيري تركيب بدن در شرايط آزمايشگاهي است.

اما در روش غير مستقيم، بيشتر از يك الگوي ساده دو قسمتي كه توده بدن را به چربي و غيرچربي تقسيم مي كند.

توده غيرچربي + توده چربي =  وزن بدن

FFM  +     FM

توده چربي            Fat Mass

توده غير چربي      Fat  – Free Mass

براي بدست آوردن درصد چربي از كاليپر قطر سنج استفاده مي كنند.

از قطر سنج،‌كاليپر در نواحي مختلف بدن مانند پوست عضله سربازو،  لايه پوست تحت كتفي درست زير زاويه تحتاني كتف، لايه پوستي فوق خاصره ايي و لايه پوستي قسمت مياني ساق پا استفاده       مي نمايند و آنرا اندازه گيري مي نمايد و پس از آن مقادير بدست آمده را در جدول يا فرمول هاي خاص قرار مي دهند و درصد چربي بدن را برآورد مي نمايند.

بطور كلي روش هاي غيرمستقيم ارزيابي تركيب بدن بسيار زياد و پيچيده اي وجود دارد مانند شمارش كل پتاسيم ۴۰ – فعال سازي نوتروني- انتقال و مقاومت زيست- الكتريكي بدن و روش جذب نوري و هسته اي تصوير برداري كامپيوتر- پرتو نگاري و يا ابعاد سنجي بدن يا آنتروپومتري كه ما بيشتر به بررسي تركيب بدن از لحاظ ابعاد سنجي بدن يا آنتوپومتري مي پردازيم.

طريقه اندازه گيري ابعاد سنجي بدن انسان

شاخص هاي اندازه گيري شامل: قد- وزن- طول اندامها- پهناي بدن مي باشد،  اما بطور كلي مي توان تمام اعضاء را اندازه گيري نمود. با وجود اينكه اندازه گيري خيلي ساده مي باشد،‌ اما آزمايش كنندگان بايد دستورالعملهاي لازم را رعايت نمايند.

اين دستورالعملها در كتاب ماخذ استانداردهاي انسان سنجي جسماني (لوس- روش و مارتورل ۱۹۱۸) آمده است.

  1. قد

يكي از عادي ترين و مفيدترين اندازه گيري پيكرشناسي است، قد كودكان را بايد در حالت خوابيده و بعد از آن را در حالت ايستاده بايد اندازه گيري شود. وسيله اندازه گيري قد سنج ناميده مي شود. فرد مورد نظر بايد پاهايش برهنه و دستهايش در طرفين بدنش قرار گيرد،‌ پاشنه ها به  هم نزديك باشند.

  1. وزن

يكي از ساده ترين و عادي ترين انسان سنجي جسمي است. فرد بايد لباس سبك، بدون كفش باشد. وسيله اندازه گيري ترازو ناميده مي شود. فرد بايد در وسط صفحه ترازو بايستد و چند بار وزن او اندازه گيري شود و ميانگين آن بدست آيد.

  1. قد مفيد

در اين روش فرد دست غالب خود را تا آنجا كه مي تواند بدون بلند كردن پاشنه ها بالاي سر مي برد و ما بايد فاصله بين نوك انگشت مياني دست غالب تا زمين را بوسيله قدسنج اندازه گيري نمائيم.

  1. پهناي بدن

براي اندازه گيري پهناي بدن ابتدا بايد دو زائده آخرومي استخوان كتف را مشخص نمود و سپس از پشت فاصله دو زائده آخرومي را اندازه گرفت.

  1. طول اندام فوقاني

فاصله زائده آخرومي تا نوك انگشت مياني دست را بوسيله متر اندازه  مي گيريم.

  1. طول بازو

فاصله زائده آخرومي تا زائده آرنجي در آرنج را بوسيله متر يا خط كش اندازه گيري ميشود.

  1. طول ساعد

فاصله زائده آرنجي تا آخرين چين مچ دست اندازه گيري مي شود.

  1. طول كف دست

فاصله آخرچين مچ دست تا نوك انگشت مياني اندازه گيري مي شود.

  1. طول وجب

از فرد مي خواهيم تا آنجا كه مي تواند انگشتان خود را از هم باز كند فاصله نوك انگشت كوچك تا نوك انگشت شست اندازه گيري مي شود.

  1. قد نشسته

از فرد مي خواهيم روي باسن بنشيند و هر دو پا خود را دراز نمايد. فاصله زمين تا روي سر فرد با قد سنج اندازه گيري مي شود.

  1. طول اندام تحتاني

از آنجائيكه طول اندام تحتاني بسيار مهم مي باشد و كاربرد هاي زيادي از لحاظ زيبايي پزشكي، ورزشي و .. دارد،  به دو روش ميتوان آنرا اندازه گيري كرد.

الف: روش حقيقي: در اين روش فرد خوابيده، هر دو پا را صاف مي كند و ما فاصله ASIS (خار خاصره ايي قدامي- فوقاني) را تا قوزك داخلي اندازه گرفته و با پاي ديگر مقايسه مي نمائيم.

ب: روش كاذب: در اين روش فرد به پشت خوابيده،‌ هر دو پا خود را صاف و دراز مي كندو ما فاصله ناف تا قوزك داخلي را در هر دو پا اندازه گيري مي نمائيم.

  1. طول ساق پا

فرد روي صندلي مي نشيند و فاصله بين خار يا ستيغ درشت ني تا زمين اندازه گيري مي شود. در روش ديگر فاصله چين پشت زانو تا زمين اندازه گيري مي شود.

  1. طول كف پا

فاصله بين پاشنه تا نوك بلندترين انگشت اندازه گيري مي شود.

كلاً‌ مي توان اعضاء بسياري را اندازه گيري كرد يا از نسبت بين دو اعضا استفاده نمود.

مثال (۱)

در فردي نسبت بين قد نشسته به قد فرد را با ديگري مقايسه نمود. بطور مثال فرد A نسبت قد نشسته به قد ۵/۳۷ % و در فرد B اين نسبت ۷/۵۲% باشد از مقايسه اين دو نسبت متوجه مي شويم كه فرد B داراي بالاي تنه بلندتري مي باشد.

 

مثال (۲)

نسبت بين پهناي بدن در شانه ها به پهناي بدن نشيمنگاه بطور مثال در فرد A  ۲/۱ و در فرد   B  ۷۵/۰ مي باشد از مقايسه اين دو نسبت متوجه مي شويم كه فرد A داراي پهناي شانه عريض و پهناي لگني كم مي باشد و در فرد B  بالعكس. اين نسبت در مردان بيشتر از زنان است. اين نسبت ممكن است نشاندهنده تفاوتهاي جنسي مربوط به نمو و بلوغ نيز باشد. بانوان داراي پهناي لگني بيشتر هستند كه مساعد براي وضع حمل مي باشد.

اشتراک‌گذاری

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *